Zamrożenie odpisów na ZFŚS na uczelniach do 2032 roku. Co oznacza dla budżetów?

Zamrożenie odpisów uczelni na zakładowy fundusz socjalny (ZFŚS) zostanie utrzymane do końca 2032 roku. Sejm przyjął taką zmianę w ustawie w formie nowelizacji, bez poprawek, co oznacza, że odpisy pozostaną na poziomie z 2018 roku przez kolejne lata.

Dlaczego odpisy na ZFŚS zostały zamrożone?

Najważniejszym powodem jest koszt, jaki uczelnie poniosłyby po odmrożeniu odpisów. Wiceminister nauki Maria Mrówczyńska uzasadniała decyzję właśnie kosztami, jakie wygenerowałoby odmrożenie dla uczelni. Resort wskazuje również na wyzwania demograficzne, skutki pandemii COVID-19 oraz rosnącą konkurencję o kadrę akademicką.

Nauka w Polsce, cytując Ocenę Skutków Regulacji przygotowaną przez resort nauki, podaje, że celem regulacji nie jest ograniczenie bieżących wydatków publicznych uczelni, lecz uniknięcie dodatkowych obciążeń wynikających ze zmiany sposobu ustalania odpisu na ZFŚS.

Jak zmieniał się okres zamrożenia?

Pierwotnie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planowało zamrożenie na 10 lat. Po konsultacjach okres został skrócony do 6 lat, licząc od 2026 roku. Poniższa tabela porównuje oba warianty z parametrami, które pojawiły się w procesie legislacyjnym.

Parametr	Wariant wyjściowy	Wersja uchwalona
Długość zamrożenia	10 lat	6 lat (od 2026 r.)
Poziom odpisów	z 2018 r.	z 2018 r. do końca 2032 r.
Początek wzrostu wydatków	nie dotyczy	1 stycznia 2027 r.

Skrócenie okresu nie zmienia zasadniczego mechanizmu. Uczelnie nadal nie będą mogły swobodnie zwiększać odpisów, ale perspektywa zamrożenia jest krótsza o cztery lata.

Ile będzie kosztować zamrożenie dla uczelni?

Skutki finansowe zależą od tego, które uczelnie bierzemy pod uwagę. W przypadku uczelni nadzorowanych przez MNiSW koszty odmrożenia mają przekroczyć 500 mln zł w 2027 roku. Wraz z uczelniami podległymi innym ministerstwom suma wzrasta do około 630 mln zł.

Te kwoty pokazują skalę problemu z perspektywy budżetów uczelni. Odpis może wynieść maksymalnie 6,5% planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych, więc przy odmrożeniu uczelnie musiałyby przeznaczyć na świadczenia socjalne znacznie większą część funduszu płac niż obecnie.

Kto odczuje skutki zmiany?

Posłanka Katarzyna Matusik-Lipiec z Koalicji Obywatelskiej argumentuje, że mechanizm stabilizuje finanse uczelni. Posłanka Marzena Machałek z klubu Rozwój Plus wskazuje natomiast, że najbardziej odczują to pracownicy administracji, laboratoriów i bibliotek, czyli grupy często najmniej widoczne w debacie o szkolnictwie wyższym.

Warto zauważyć, że zamrożenie dotyka wszystkich zatrudnionych, a nie tylko kadry naukowej. To wyjaśnia, dlaczego spór o ZFŚS wykracza poza kwestie czysto akademickie.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli pracujesz na uczelni publicznej lub planujesz pracę w takiej instytucji, zmiana oznacza, że przez najbliższe lata świadczenia z ZFŚS nie będą rosnąć wraz z wynagrodzeniami w takim tempie, jakiego oczekują pracownicy. Od 1 stycznia 2027 roku uczelnie będą mogły zwiększać wydatki na fundusz, ale tylko w ramach ustalonych przez ustawę limitów. Warto śledzić decyzje rektorów i regulaminy uczelni, ponieważ to one zadecydują o konkretnej wysokości świadczeń. Dla samych uczelni oznacza to konieczność planowania budżetu z uwzględnieniem kosztów, które wejdą w życie w 2027 roku.