Sejm uchwalił ustawę o AI. Polska ma nowy nadzór nad sztuczną inteligencją

Sejm uchwalił ustawę wdrażającą unijny AI Act do polskiego porządku prawnego, tworząc tym samym pierwszy w kraju kompleksowy system regulacji sztucznej inteligencji. Głosowanie przebiegło prawie jednogłośnie: 421 posłów głosowało za uchwałeniem ustawy z poprawkami, trzech było przeciw, a 18 wstrzymało się od głosu.

Komisja KRiBSI – nowy nadzorca rynku AI

Kluczowym elementem nowego prawa jest powołanie Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (KRiBSI), która stanie się głównym organem nadzoru rynku AI w Polsce. Siedmioosobowa komisja będzie kierowana przez przewodniczącego wybieranego przez Sejm za zgodą Senatu i będzie zrzeszać przedstawicieli kluczowych instytucji regulacyjnych państwa.

W skład KRiBSI wejdą delegaci z:

• Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)
• Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE)
• Komisji Nadzoru Finansowego (KNF)
• Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT)

Taka struktura ma zapewnić, że regulacja AI będzie spójna z pozostałymi obszarami nadzoru gospodarczego i bezpieczeństwa konsumentów.

Jakie kompetencje będzie miała komisja?

KRiBSI otrzyma szerokie uprawnienia do nadzoru i kontroli systemów sztucznej inteligencji. Komisja będzie mogła:

• Wydawać zezwolenia dla systemów wysokiego ryzyka, czyli takich, które są wykorzystywane w edukacji, infrastrukturze krytycznej, procesach rekrutacyjnych czy zarządzaniu migracją
• Rozpatrywać indywidualne skargi na działanie systemów AI
• Tworzyć piaskownice regulacyjne – kontrolowane środowiska, w których firmy mogą testować innowacyjne rozwiązania bez ryzyka naruszenia przepisów
• Nadzorować zgodność algorytmów z wymogami bezpieczeństwa

Pierwsza piaskownica regulacyjna powinna powstać do 2 sierpnia 2025 r., co daje przedsiębiorstwom możliwość eksperymentowania z nowymi technologiami AI w bezpiecznych warunkach.

Co dokładnie zakazuje nowa ustawa?

Ustawa wdraża unijny AI Act, który ma na celu ochronę obywateli przed zagrożeniami wynikającymi z niewłaściwego użycia sztucznej inteligencji. Przepisy zakazują lub ograniczają szereg praktyk:

Manipulacja i techniki podprogowe

Zakazane są systemy wykorzystujące techniki podprogowe – czyli takie, które skłaniają ludzi do niebezpiecznych zachowań bez ich świadomej zgody. Chodzi o algorytmy, które manipulują decyzjami użytkowników w sposób niezauważalny dla nich samych.

Scoring społeczny

Zakazany jest tzw. scoring społeczny, czyli algorytmiczna ocena jednostek na podstawie danych z różnych obszarów ich życia – finansów, aktywności cyfrowej czy historii zakupów. Taki system mógłby prowadzić do dyskryminacji i naruszenia prywatności obywateli.

Kategoryzacja biometryczna

Napisana jest kategoryzacja biometryczna – czyli kategoryzowanie osób na podstawie danych biometrycznych w celu wyciągania wniosków o ich cechach osobowych. Zakazane będzie określanie na podstawie analizy sposobu chodzenia, pisania na klawiaturze czy nawyk obsługi urządzeń takich cech jak:

• Rasa
• Opinie polityczne
• Przynależność związkowa
• Religia
• Pochodzenie etniczne
• Orientacja seksualna

Rozpoznawanie twarzy i predykcja przestępczości

Zakazane jest masowe rozpoznawanie twarzy w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej. Systemy zdalnej identyfikacji biometrycznej mogą być używane przez organy ścigania jedynie w wyjątkowych przypadkach – takich jak porwania dzieci czy zagrożenie terroryzmem.

Zakazana jest również predykcja przestępczości, czyli ocena ryzyka popełnienia przestępstwa przez daną osobę wyłącznie na podstawie profilowania osobowościowego czy analizy jej cech i zachowań.

Harmonogram wdrażania regulacji

Etap	Data	Co się zmienia
Wejście w życie AI Act	1 sierpnia 2024 r.	Ogólne wejście w życie z wyjątkami
Przepisy zakazujące	Luty 2025 r.	Obowiązywanie zakazów dla systemów wysokiego ryzyka
Powołanie organu nadzoru	Do 2 sierpnia 2025 r.	KRiBSI musi być w pełni funkcjonalna
Pierwsza piaskownica	Do 2 sierpnia 2025 r.	Co najmniej jedna piaskownica regulacyjna
Pełne zastosowanie aktu	Sierpień 2026 r.	Obowiązywanie całego aktu z jednym wyjątkiem
Pełne obowiązywanie	2027 r.	Całkowite wdrożenie wszystkich przepisów

Co to oznacza dla Polski i przedsiębiorstw?

Uchwalenie ustawy o systemach sztucznej inteligencji stanowi przełomowy moment dla polskiej regulacji technologicznej. Polska dołącza do krajów europejskich, które aktywnie kształtują ramy prawne dla AI, zamiast czekać na narzucone rozwiązania.

Dla przedsiębiorstw zajmujących się sztuczną inteligencją oznacza to zarówno wyzwania, jak i szanse. Z jednej strony, przepisy będą wymagać zmian w sposobie projektowania i wdrażania systemów AI – szczególnie tych wysokiego ryzyka. Z drugiej strony, piaskownice regulacyjne dają firmom możliwość testowania innowacyjnych rozwiązań w bezpiecznym środowisku, a jasne reguły gry mogą sprzyjać rozwojowi branży.

Dla obywateli nowa regulacja powinna przynieść lepszą ochronę przed manipulacją algorytmiczną, dyskryminacją biometryczną i nadmierną inwigilacją. Prawo do skargi na działanie systemów AI daje konkretny mechanizm obrony przed niesprawiedliwymi decyzjami podejmowanymi przez algorytmy.

Przyjęcie ustawy prawie jednogłośnie przez Sejm (421 głosów za) pokazuje, że regulacja AI ma szerokie poparcie polityczne w Polsce, niezależnie od podziałów partidarnych. To sygnał, że polska klasa polityczna rozumie znaczenie kontroli nad technologią dla bezpieczeństwa i praw obywateli w erze cyfrowej.