Dopłaty do składek ZUS dla artystów. Sejm zajmie się reformą

Sejm zajmie się 18 czerwca 2026 roku rządowym projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, który przewiduje dopłaty do składek ZUS i wprowadzenie statusu artysty zawodowego. Reforma ma rozwiązać problem nieregularnych dochodów w środowisku artystycznym i zapewnić ciągłość ubezpieczenia zdrowotnego oraz emerytalnego dla twórców, których specyfika pracy uniemożliwia dotychczasowe korzystanie z tradycyjnych systemów zabezpieczenia społecznego.

Kto będzie mógł skorzystać z dopłat do składek ZUS?

Mechanizm dopłat skierowany jest do artystów o dochodach poniżej określonego progu. Próg ten wynosi 125 procent minimalnego wynagrodzenia uzyskiwanego średniorocznie w ostatnich trzech latach, co stanowi około 68 tys. zł rocznie brutto. Dopłata uzupełnia składki do poziomu minimalnego wynagrodzenia i trafia bezpośrednio na konto składkowe artysty w ZUS, zapewniając w ten sposób ciągłość ubezpieczenia oraz budowanie kapitału emerytalnego.

To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla osób pracujących w takich dziedzinach jak muzyka, sztuki wizualne i performatywne, teatr, film, literatura, taniec oraz twórczość audiowizualna i ludowa. W Polsce zawodowo zajmuje się twórczością szacunkowo około 62 tys. osób, dla których nieregularny charakter osiąganych dochodów stanowi poważny problem w utrzymaniu ciągłości ubezpieczenia.

Nowy status artysty zawodowego — jak będzie przyznawany?

Projekt ustawy wprowadza do porządku prawnego status artysty zawodowego, który stanowi kluczową innowację. Status ten nie będzie wymagał zakładania fikcyjnej działalności gospodarczej, co dotychczas zmuszało artystów do skomplikowanych rozwiązań prawnych. Przyznawać go będzie komisja złożona z przedstawicieli środowiska artystycznego, co gwarantuje, że decyzje będą podejmowane przez osoby rozumiejące specyfikę pracy twórczej.

Status artysty zawodowego przyznawany będzie na okres 3 lat z możliwością przedłużenia do 5 lat po co najmniej 9 latach ciągłej aktywności artystycznej. To rozwiązanie ma zapewnić stabilność dla twórców, którzy mogą planować swoją przyszłość bez obawy o utratę statusu z powodu czasowych spadków dochodów.

Gorąca dyskusja polityczna wokół reformy

Projekt ustawy wywołał znaczne kontrowersje w środowisku politycznym. Sławomir Mentzen, lider Konfederacji, ostro krytykuje reformę, uważając ją za niesprawiedliwą wobec pracowników, którzy muszą płacić pełne składki. W swoim wpisie na platformie X napisał: “Projekt wypłaty emerytur artystom, którym nie chciało się płacić składek, którzy tworzą sztukę, której nikt nie chce jest niesprawiedliwy względem tych Polaków, którym chce się pracować i którzy muszą płacić składki. Jeżeli artysta nie potrafi na siebie zarobić, to nie jest artystą, tylko hobbystą”.

Z drugiej strony, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk odpowiada na krytykę, wskazując na istniejące już w systemie dopłaty dla innych grup społecznych. Podkreśla ona, że “państwo każdego roku dopłaca ogromne pieniądze do różnych grup społecznych”. Jako przykład wymienia wakacje składkowe dla przedsiębiorców, które kosztują budżet państwa około 3 miliardów złotych rocznie, oraz program Mały ZUS Plus, stanowiący nawet ponad miliard złotych rocznie.

Co mówi środowisko artystyczne?

Wiceprezeska ZASP-u Anna Maria Buczek podkreśla w rozmowie z PulsHR, że proponowane rozwiązania mają zapewnić twórcom dostęp do podstawowych zabezpieczeń społecznych, a nie tworzyć przywileje dla całego środowiska. Zaznacza ona, że bez tych zabezpieczeń wielu artystów będzie zmuszonych zmienić zawód, co będzie miało poważne konsekwencje dla polskiej kultury.

Buczek wyjaśnia również specyfikę pracy artystycznej, która różni się fundamentalnie od tradycyjnego zatrudnienia. Artyści działają w oparciu o procesy twórcze rozłożone w czasie — wymyślają koncepcję, którą potem sprzedają na rynku, starając się każdorazowo zaskoczyć odbiorców nowością. “Artyści to nie komputery, gdzie się naciśnie klawisz i wypada jakaś tam zamówiona rzecz” — mówi wiceprezeska ZASP-u, podkreślając, że krytyka wobec artystów, którzy nie potrafią się utrzymać z własnych dochodów, opiera się na braku zrozumienia zasad funkcjonowania w środowisku artystycznym.

Co to oznacza dla polskiej kultury i budżetu?

Reforma proponowana przez rząd stanowi próbę sformalizowania wsparcia dla grupy zawodowej, która dotychczas funkcjonowała w szarej strefie prawnej. Wprowadzenie statusu artysty zawodowego i mechanizmu dopłat do składek ZUS ma na celu nie tylko poprawę warunków życia twórców, ale także zabezpieczenie przyszłości polskiej kultury.

Dyskusja wokół projektu ustawy pokazuje jednak głębokie podziały w postrzeganiu roli państwa w wspieraniu kultury. Podczas gdy krytycy argumentują, że reforma stanowi niesprawiedliwy przywilej, zwolennicy wskazują, że istniejące już systemy wsparcia dla przedsiębiorców kosztują budżet znacznie więcej, a artyści otrzymują mniej niż inne grupy zawodowe. Ostateczna decyzja Sejmu w sprawie reformy będzie miała znaczący wpływ na przyszłość polskiego środowiska artystycznego i możliwość utrzymania się zawodu twórcy w Polsce.