Sejm wybrał nową RPO. Gregorczyk-Abram pokonała kandydata PiS

Sejm wybrał Sylwię Gregorczyk-Abram na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich w głosowaniu, które wyraźnie podzieliło posłów wzdłuż linii koalicyjnych podziałów. Kandydatka Koalicji Obywatelskiej uzyskała 233 głosy, pokonując kandydata PiS Adama Borowskiego, który otrzymał 177 głosów spośród 433 posłów biorących udział w głosowaniu.

Sylwia Gregorczyk-Abram — nowa Rzeczniczka Praw Obywatelskich

Sylwia Gregorczyk-Abram to prawniczka o bogatym doświadczeniu w ochronie praw mniejszości i osób marginalizowanych. Jako działaczka Wolnych Sądów zaangażowała się w pomoc osobom LGBT, uchodźcom i kobietom. Reprezentowała polskich obywateli przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, a także stawała w obronie niezawisłości sądownictwa podczas rządów PiS.

W maju 2025 roku minister Adam Bodnar powołał ją na funkcję przewodniczącej komisji przy Ministerstwie Sprawiedliwości ds. wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego i działaczy społecznych w latach 2015–23. Gregorczyk-Abram przejmie stanowisko RPO 23 lipca 2025 roku, kiedy kończy się kadencja prof. Marcina Wiącka.

W trakcie publicznego wysłuchania kandydatów Gregorczyk-Abram zapewniła, że będzie strażniczką słabszych, wykluczonych transportowo i cyfrowo, a także niepełnosprawnych. Zapowiedziała utworzenie warszawskiego biura RPO na całą Polskę. Podkreśliła, że rzecznik powinien schować swoje prywatne poglądy i nie może kierować się interesem władzy. “Rolą rzecznika jest nie tylko reagowanie, ale i zapobieganie” — mówiła kandydatka.

Adam Borowski — kandydat PiS do RPO

Adama Borowskiego, kandydata popieranego przez PiS, przedstawiano jako antykomunistycznego opozycjonistę i działacza Solidarności. W latach 2008–10 pełnił funkcję społecznego doradcy RPO ds. uchodźców czeczeńskich. Startował w wyborach do Sejmu w 2019 i 2023 roku bez sukcesu.

W trakcie wysłuchania Borowski bronił Roberta Bąkiewicza, krytykował przejęcie TVP w 2023 roku i perorował o “niesprawiedliwym” traktowaniu ks. Michała Olszewskiego, Tomasza Sakiewicza czy Macieja Świrskiego. Powiedział: “Wszystko zależy od Pana Boga. Nie będę rzecznikiem partii, wszyscy to doskonale wiedzą, bo jestem ukształtowany przez Zosię i Zbyszka Romaszewskich”.

Warto odnotować, że pod koniec marca 2025 roku Borowski został prawomocnie skazany na sześć miesięcy pozbawienia wolności za niewykonywanie wyroków za znieważenie Romana Giertycha. W 2025 roku wsparł kandydaturę Karola Nawrockiego, a następnie zasiadł w Radzie ds. Kombatantów, Osób Represjonowanych i Działaczy Opozycji Antykomunistycznej przy Prezydencie RP.

Co to oznacza dla obywateli?

Wybór Gregorczyk-Abram na stanowisko RPO oznacza zmianę kierunku instytucji. Nowa rzeczniczka ma doświadczenie w obronie słabszych grup społecznych i będzie skupiać się na problemach osób wykluczonych cyfrowo i transportowo. Jej zaangażowanie w obronę sądownictwa za rządów PiS sugeruje, że będzie monitorować działania władzy w kwestii niezawisłości sądów.

RPO powołuje się na siedmioletnią kadencję, którą można przedłużyć o kolejne siedem lat. Kandydat na stanowisko musi być polskim obywatelem wyróżniającym się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym i wysokim autorytetem ze względu na swoje walory moralne i wrażliwość społeczną. Sejm wybiera RPO za zgodą Senatu, przy czym kandydatura przyjmowana jest bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Mateusz Szpytma szefem IPN — kontrowersyjna kandydatura

W tym samym tygodniu Sejm wybrał Mateusza Szpytmę na stanowisko szefa Instytutu Pamięci Narodowej. Kandydatura historyka stała pod znakiem zapytania — z dystansem wypowiadali się o nim liderzy Koalicji Obywatelskiej i Lewicy. W głosowaniu poparły go PiS, Konfederacja, PSL oraz część Polski 2050, zebrał 226 głosów. KO, Lewica, Unia Centrum i Razem były przeciw.

Historycy krytycznie oceniają Szpytmę. Jeden z nich powiedział “Polityce”: “Abstrahując od tego, że to czołowa postać tej samej ekipy, która rządzi IPN od czasu ‘dobrej zmiany’, nikt nie postrzega go jako dobrego historyka. Nie ma kontaktów międzynarodowych, nie jest też sprawnym menedżerem”.

Uchwała wołyńska — jednomyślny głos Sejmu

W piątek posłowie przyjęli przez aklamację uchwałę w sprawie uczczenia pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego na Kresach Wschodnich przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1939–47. Dokument zaapelował “o przyspieszenie systemowej ekshumacji i godny pochówek ofiar ludobójstwa”.

Uchwała złożyła hołd zamordowanym żołnierzom AK i Batalionów Chłopskich, żołnierzom Wojska Polskiego i funkcjonariuszom milicji. Jednocześnie okazała szacunek i wdzięczność dla szlachetnych i sprawiedliwych Ukraińców pomagających polskim sąsiadom. W puencie wyrazili nadzieję, że historia nie stanie na drodze do współpracy i nie zaprzepaści dobrych relacji Polski z Ukrainą.

Marszałek Czarzasty potępia przemoc wobec Ukraińców

Marszałek Włodzimierz Czarzasty rozpoczął konferencję prasową przed posiedzeniem Sejmu od potępienia przemocy wobec Ukraińców w Polsce. Przypomniał, że 7 maja 16-letni Ukrainiec z kolegami zostali pobici przez grupę nastolatków. “Napastnicy krzyczeli: wypier… do Ukrainy” — relacjonował Czarzasty.

Lider Lewicy przytoczył też głośną sprawę 44-letniego Krzysztofa B., który stoi za trzema atakami w Sosnowcu. Według ustaleń prokuratury mężczyzną kierowała wyłącznie niechęć do osób narodowości ukraińskiej. Czarzasty mówił o pobiciach w Warszawie, Gliwicach, Poznaniu, Wrocławiu i Łodzi.

“Chcę, żeby w Sejmie te sprawy wybrzmiały w sposób jednoznaczny. Polowanie na Ukraińca trwa. Potępiam zachowania antyukraińskie. Ta nienawiść ma twarz Brauna, Nawrockiego, Mateckiego, Czarnka, Berkowicza, Kowalskiego, Mentzena i Bosaka” — podsumował marszałek.

Procedura wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich

RPO może być polski obywatel wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem zawodowym i wysokim autorytetem ze względu na swoje walory moralne i wrażliwość społeczną. Powołuje go Sejm za zgodą Senatu, na wniosek marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów. Kandydatura przyjmowana jest bezwzględną większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (230 posłów z 460).

Senat nie dokonuje samodzielnego wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich, lecz wyraża zgodę (bądź jej odmawia) na kandydata wybranego przez Sejm. Rzecznik pełni funkcję przez siedem lat i może być ponownie wybrany na kolejną siedmioletnią kadencję.