Dopłaty do składek dla artystów. Sejm uchwalił nową ustawę

Sejm uchwalił ustawę, która pozwala dopłacać do składek na ubezpieczenia społeczne artystom, których dochody są najniższe, a ich zarobki z twórczości nie wystarczają na pełne opłacenie obowiązkowych wpłat. Przepisy trafiły teraz do Senatu, a ich wejście w życie zależy od dalszych etapów procedury legislacyjnej.

Kogo obejmie nowa dopłata do składek dla artystów?

Program skierowano do około 21 tys. twórców należących do grupy o najniższych dochodach. Kluczowe jest to, że przy ustalaniu uprawnień liczą się wszystkie źródła przychodu, w tym wpływy z praw autorskich. Z ochrony wyłączono natomiast przedsiębiorców. Ci, którzy prowadzą działalność gospodarczą, tracą przy tym status artysty.

Jaki próg dochodowy trzeba spełnić?

Warunkiem jest to, by średni roczny dochód z ostatnich trzech lat nie przekraczał 125% minimalnego wynagrodzenia. Dopłata przysługuje wyłącznie w tych miesiącach, w których dochody artysty okazują się niewystarczające. Oznacza to, że nie jest to świadczenie stałe, lecz uzupełnienie dopasowane do realnej sytuacji finansowej w danym okresie.

Jak działa mechanizm dopłat do składek?

Dopłata uzupełnia składki do poziomu wyliczonego od minimalnego wynagrodzenia. Płatność ma charakter bezgotówkowy i automatyczny, a środki trafiają bezpośrednio do ZUS. Artysta nie otrzymuje więc pieniędzy na rękę, lecz jego obowiązek składkowy zostaje w ten sposób zabezpieczony.

Kto wydaje decyzje i kto je sprawdza?

Podział kompetencji jest rozbudowany, dlatego warto znać kolejne etapy:

Etap	Instytucja	Co robi
Status artysty	Dyrektor Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej	Wydaje status
Opinia o statusie	Komisja Opiniująca (145 członków)	Wyłącznie opiniuje
Potwierdzenie dochodów	Krajowa Administracja Skarbowa	Weryfikuje dochody
Decyzja o dopłacie	ZUS	Wydaje decyzję na okres do 12 miesięcy
Odwołanie od statusu	Minister kultury, następnie sąd administracyjny	Rozpatruje spór
Odwołanie od decyzji ZUS	Sąd pracy i ubezpieczeń społecznych	Rozpatruje spór

Warto zwrócić uwagę, że Komisja Opiniująca nie podejmuje wiążących rozstrzygnięć, a rejestr artystów nie powstaje. Osoba zainteresowana będzie więc mierzyć się z kilkoma urzędami, zamiast korzystać z jednego, ujednoliconego rejestru.

Skąd pochodzą pieniądze i na jak długo wystarczą?

Program finansuje budżet państwa, nie Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Wydatki objęto limitem obowiązującym w latach 2027–2036, a ustawa przewiduje mechanizm korygujący, który pozwala reagować na przekroczenie założeń. Ewaluacja ma nastąpić po trzech latach od wejścia w życie przepisów.

Jak ministra kultury uzasadnia tę zmianę?

Marta Cienkowska, minister kultury i dziedzictwa narodowego, broni rozwiązania słowami: „Nie finansujemy karier. Zapewniamy ciągłość ubezpieczenia” — jak podaje Rynek Zdrowia. Wypowiedź dobrze oddaje założenie projektu: chodzi o zabezpieczenie świadczeń i ciągłości składek, a nie o dotowanie kariery artystycznej.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli jesteś twórcą z nieregularnymi dochodami, sprawdź, czy mieścisz się w progu 125% minimalnego wynagrodzenia w średniej z trzech lat. Pamiętaj, że przychody z praw autorskich wliczają się do dochodu, a prowadzenie działalności gospodarczej wyklucza z programu i wygasza status artysty. Nie zakładaj też, że dopłata przysługuje na stałe: decyzja ZUS obowiązuje na okres do 12 miesięcy, a każdy miesiąc jest oceniany osobno. Przed wejściem ustawy w życie warto przygotować dokumenty potwierdzające dochody, ponieważ weryfikuje je Krajowa Administracja Skarbowa.