Ustawa praworządnościowa: co z sędziami powołanymi przez KRS po 2017 roku

Ustawa praworządnościowa ma uregulować status sędziów, których Krajowa Rada Sądownictwa powołała po 2017 roku, a projekt trafił do Sejmu w grudniu 2025 roku. Chodzi o osoby, których pozycja zawodowa od lat budzi spór polityczny i prawny, a nowe przepisy mają ją jednoznacznie określić.

Kogo obejmuje regulacja?

Projekt dotyczy uchwał KRS podjętych w latach 2018–2025. Po wejściu ustawy w życie uchwały obecnej Rady o powołaniu na stanowiska sędziowskie w Sądzie Najwyższym, sądach apelacyjnych, okręgowych i rejonowych oraz w Naczelnym Sądzie Administracyjnym przestaną obowiązywać. To najdalej idąca część projektu, bo dotyka bezpośrednio aktów podjętych przez Radę w ostatnich latach.

Równolegle ustawa przewiduje odmienne rozwiązania dla różnych grup. Osoby sądzące w innych rolach zostaną objęte innymi zasadami, a sędziowie spoza zawodu zachowują możliwość dalszej pracy w wymiarze sprawiedliwości na innych zasadach.

Jak wygląda sytuacja poszczególnych grup?

Grupa	Liczba osób (wg projektu)	Przewidziane rozwiązanie
Asesorzy, referendarze, asystenci i osoby wracające do zawodu	ok. 1200	Ex lege potwierdzenie powołania na stanowisko sędziowskie
Sędziowie awansowani do wyższych sądów	ok. 1200	Przywrócenie na poprzednie stanowiska
Sędziowie spoza zawodu	ok. 350	Możliwość mianowania referendarzem sądowym
Awansowani sędziowie w delegacji do obecnych sądów	większość awansowanych	Delegacja na 2 lata

Źródło danych: lista faktów przygotowana na podstawie materiału Prawo.pl.

Jak działa delegacja i odwołanie z niej?

Wynagrodzenie sędziego w delegacji odpowiada stawce zasadniczej przysługującej na stanowisku sędziowskim. Odwołać sędziego z delegacji może KRS, działając na wniosek przewodniczącego KRS, prezesa sądu albo rzecznika dyscyplinarnego.

Poprawka posłów KO wprowadza też zasadę wygaszania delegacji. Jeśli sędzia zamierza ustąpić, delegacja ustaje dopiero z upływem sześciomiesięcznego uprzedzenia.

Co z sędziami spoza zawodu i byłymi prokuratorami?

Sędziowie spoza zawodu, którzy nie orzekają w Sądzie Najwyższym, mogą zostać mianowani referendarzami sądowymi. Termin na złożenie wniosku w tej sprawie wynosi 7 dni, a organ ma miesiąc na decyzję. Przepis ten nie obejmuje sędziów spoza zawodu orzekających w SN, dla których przewidziano odrębne zasady.

Byli prokuratorzy zyskują z kolei dwie drogi: powrót do prokuratury albo mianowanie referendarzem.

Co zmienia poprawka Koalicji Obywatelskiej?

Posłowie KO złożyli 22 poprawki do projektu. Najbardziej widoczna z nich zakłada zniesienie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z dniem wejścia ustawy w życie. Pozostałe zmiany dotyczą m.in. zasad wygaszania delegacji. Warto pamiętać, że w Sejmie zgłoszono także dwa wnioski o odrzucenie projektu w całości, zgłoszone przez PiS i Rozwój Plus.

Według nieoficjalnych informacji Prawo.pl projekt miał trafić do podpisu prezydenta na początku listopada 2025 roku. Trzecie czytanie zaplanowano na czwartek, 22 października.

Co to oznacza dla Ciebie?

Ustawa przede wszystkim dotyczy osób zawodowo związanych z wymiarem sprawiedliwości: asesorów, referendarzy, asystentów, sędziów awansowanych oraz byłych prokuratorów. Jeśli pracujesz w sądzie lub planujesz powrót do zawodu, warto śledzić kolejne etapy prac Sejmu, bo to właśnie od ich wyniku zależy, czy dana osoba otrzyma potwierdzenie stanowiska lub przywrócenie na poprzednie miejsce. Wnioski o mianowanie referendarzem warto przygotować z wyprzedzeniem, mając na uwadze 7-dniowy termin i miesięczny czas na decyzję.