Leczenie za granicą na receptę refundowaną: co zmienia nowelizacja ustawy o świadczeniach

Nowelizacja ustawy o świadczeniach zdrowotnych ma uporządkować zasady zwrotu kosztów leczenia za granicą, a jednocześnie wprowadza zmiany w kilku innych obszarach systemu ochrony zdrowia.

Dlaczego zmieniają się zasady leczenia za granicą?

Obecne przepisy wykluczają zwrot za lek kupiony w państwie Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, jeśli został wypisany na receptę refundowaną. Nowelizacja zastępuje dotychczasową receptę transgraniczną receptą, która daje prawo do refundacji. Zmiana ma wpływ na osoby, które leczą się poza granicami Polski i wracają z lekami kupionymi w tamtejszych aptekach.

Przepis został też dopasowany do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 września 2020 roku. Orzeczenie dotyczyło między innymi prawa pacjentów do zwrotu kosztów świadczeń udzielonych w innym kraju członkowskim, także wtedy, gdy nie uzyskali wcześniej zgody.

Co z leczeniem pilnym?

Nowa regulacja przesądza, że NFZ nie może odmówić zwrotu kosztów wyłącznie dlatego, że pacjent nie złożył wniosku przed rozpoczęciem leczenia, jeśli leczenie było pilne. To istotna zmiana dla osób, które musiały szybko podjąć decyzję o zabiegu.

Kto zajmuje się rozliczeniem za pacjenta?

Ministerstwo Zdrowia wskazuje w uzasadnieniu, że coraz częściej pacjenci korzystają z pośrednictwa firm, które organizują wyjazdy i finansują leczenie. Takie firmy pokrywają koszty usługi w zamian za cesję roszczenia pacjenta wobec NFZ, czyli przejmują prawo do zwrotu.

Ustawa pozwala, by NFZ przelewał zwrot kosztów bezpośrednio na rachunek takiej firmy. Oznacza to, że pieniądze mogą nie trafić do samego pacjenta.

W praktyce ten model jest szczególnie widoczny przy granicy z Czechami, gdzie prywatne kliniki organizują dowóz pacjentów z Polski.

Skala zwrotów w 2025 roku

Dane NFZ za 2025 rok pokazują, jak duże są te rozliczenia. Fundusz zwrócił koszty 11 334 zabiegów usunięcia zaćmy, na łączną kwotę 32,3 mln zł. Dodatkowo na świadczenia towarzyszące zabiegom przeznaczono 5 mln zł.

Co zmienia się poza leczeniem za granicą?

Ustawa wprowadza również przepisy dotyczące Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich (OECR). Minister zdrowia zyska dostęp do danych ZUS o składkach zdrowotnych, które wcześniej udostępniano ministrowi ds. rodziny i zabezpieczenia społecznego. NFZ będzie finansował też świadczenia w Gostyninie, gdzie działa placówka związana z zapobieganiem zachowaniom dyssocjalnym.

Nowelizacja obejmuje również absolwentów kierunków lekarskich i lekarsko-dentystycznych kształconych w językach obcych, którzy będą objęci obowiązkowym ubezpieczeniem podczas półrocznego szkolenia. Przedsiębiorcy, którzy mają niewielkie nadpłaty składki zdrowotnej, zyskają możliwość zaliczenia ich na poczet przyszłych zobowiązań.

Osoby bezdomne uzyskają jaśniejsze zasady dostępu do świadczeń: decyzję o prawie do nich wyda gmina ostatniego zameldowania albo gmina pobytu. Laboratoria zostaną z kolei zobowiązane do stałego udziału w programach zewnętrznej oceny jakości.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli planujesz leczenie za granicą, sprawdź, na jakich zasadach możesz uzyskać zwrot, zanim podpiszesz umowę z pośrednikiem. Przelew na rachunek firmy oznacza, że warto dokładnie przeczytać warunki cesji roszczenia. Przy pilnym leczeniu nie tracisz prawa do zwrotu tylko dlatego, że nie zdążyłeś złożyć wniosku, ale dokumentacja medyczna pozostaje kluczowa.