Ustawa o sankcjach w Sejmie: swoboda interpretacji a wolność i własność

Sejm przyjął ustawę o sankcjach, która pozwala zamrażać majątek na decyzję ministra. Sprawdź, czym grozi jej nieprecyzyjne brzmienie i co dalej z projektem.

Ustawa o sankcjach uchwalona przez Sejm ma uporządkować krajowy system sankcji i dostosować go do prawa Unii Europejskiej, ale już na etapie prac budzi spory o to, jak szeroko będą mogły być stosowane jej przepisy. Projekt rządowy, nazywany w dokumentach „ustawą 3003”, trafi teraz do Senatu.

Jak działa nowy mechanizm wpisywania na listę sankcyjną?

Za wpis na krajową listę odpowiadałby minister spraw wewnętrznych i administracji, który działałby w drodze decyzji administracyjnej. Nie byłby potrzebny wyrok sądu, co oznacza, że cały proces opiera się na decyzji władzy wykonawczej.

Konsekwencje wpisu są poważne. Osoba lub podmiot objęty sankcjami traci dostęp do zamrożonych środków, również tych zgromadzonych na kontach bankowych, a także do majątku. Obowiązuje zakaz udostępniania im pieniędzy i innych zasobów.

Czy od decyzji ministra można się skutecznie odwołać?

Formalnie decyzję można zaskarżyć do sądu administracyjnego, jednak samo złożenie skargi nie wstrzymuje jej wykonania. Oznacza to, że zamrożenie aktywów może obowiązywać przez czas trwania postępowania, a sądowa kontrola nie zapewnia natychmiastowej ochrony.

Dr Kamil Stępniak, konstytucjonalista, wskazuje na problem pojęć użytych w ustawie. Jak pisze w swoim materiale Fakt, „Problemem są nieostre pojęcia, pozostawiające szeroką swobodę interpretacyjną”.

Za co grożą kary i jak wysokie są?

Ustawa przewiduje kary za łamanie sankcji w wysokości do 20 mln zł. W najpoważniejszych sprawach przewidziano także karę pozbawienia wolności, która może wynieść do 12 lat.

Element ustawy	Parametr
Głosowanie w Sejmie	240 za, 202 przeciw
Kary finansowe za łamanie sankcji	do 20 mln zł
Kara więzienia w najpoważniejszych przypadkach	do 12 lat
Wpis na listę	decyzja ministra, bez wyroku sądu
Skarga do sądu administracyjnego	nie wstrzymuje wykonania decyzji
Dalsza ścieżka legislacyjna	Senat

Dlaczego opozycja i część prawników ostrzegają przed nadużyciami?

Przeciwnicy projektu wskazują na ryzyko nadużyć i ograniczenia wolności słowa oraz prawa własności. Szczególnie niepokoją sformułowania o „wspieraniu obcej ingerencji i manipulacji w środowisku informacyjnym”, które mogą być interpretowane bardzo szeroko.

Zdaniem wnioskodawców narzędzia te są potrzebne wobec zagrożeń hybrydowych, które nie zawsze mają formę klasycznego konfliktu. Spór dotyczy więc nie tyle celu ustawy, ile granic, w jakich władza będzie mogła po nią sięgać.

Wątpliwości konstytucyjne dotyczą wskazanych w analizach przepisów: art. 31, art. 14 i art. 54 Konstytucji RP. Będą one prawdopodobnie przedmiotem dalszej debaty w Senacie i ewentualnej późniejszej kontroli.

Co to oznacza dla Ciebie?

Ustawa dotyczy przede wszystkim osób i firm, które mogą znaleźć się na liście sankcyjnej, ale jej skutki wykraczają poza krąg bezpośrednio objętych. Zamrożenie rachunków bankowych oznacza realne ryzyko zablokowania środków bez wcześniejszego rozstrzygnięcia sądowego, dlatego warto śledzić dalsze zmiany w projekcie podczas prac Senatu. Dla przedsiębiorców i instytucji finansowych kluczowe będzie przygotowanie procedur sprawdzania kontrahentów, bo zakaz udostępniania środków obejmuje każdą transakcję z wpisanym podmiotem, a kara za pomyłkę może być wysoka.