Rząd przygotowuje wielką reformę zdrowotnictwa na 2026 rok

Ministerstwo Zdrowia przygotowuje wielowątkową nowelizację ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która ma trafić do Rady Ministrów w trzecim kwartale 2026 roku. Projekt zawiera kilkanaście regulacji dotyczących leczenia transgranicznego, finansowania opieki zdrowotnej, uprawnień ministra zdrowia oraz zasad rozliczania składek ubezpieczeniowych.

Leczenie transgraniczne i emerytury z zagranicy

Jedna z kluczowych zmian dotyczy osób pobierających emerytury i renty z państw Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Wielkiej Brytanii. Projekt przewiduje uszczelnienie zasad pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne od tych świadczeń oraz dostosowanie polskich przepisów do wymogów prawa unijnego. Zmiana obejmie również procedury zwrotu kosztów leczenia za granicą, co ma ułatwić pacjentom dostęp do opieki zdrowotnej w innych krajach europejskich.

Do tej pory regulacje w tym obszarze budziły wiele wątpliwości interpretacyjnych. Nowa ustawa ma wprowadzić jasne i przejrzyste zasady, które będą chronić zarówno pacjentów, jak i budżet Narodowego Funduszu Zdrowia.

Nowe uprawnienia ministra zdrowia i dostęp do danych ZUS

Projekt przyznaje ministrowi zdrowia nowe uprawnienia dotyczące dostępu do danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Obecnie takie uprawnienia posiada jedynie minister właściwy do spraw rodziny i zabezpieczenia społecznego. Resort zdrowia uzyska możliwość analizy danych w zakresie składek zdrowotnych, w tym sprawdzania skali nieopłaconych składek i nadpłat.

Ta zmiana ma na celu lepszą kontrolę systemu finansowania opieki zdrowotnej i identyfikację osób, które nie regulują swoich zobowiązań wobec funduszu. Dostęp do danych ZUS pozwoli ministrowi zdrowia na bardziej efektywne zarządzanie zasobami finansowymi systemu ochrony zdrowia.

Rozliczanie nadpłat składki zdrowotnej przedsiębiorców

Projekt wprowadza istotne zmiany w zasadach rozliczania nadpłat składki zdrowotnej dla przedsiębiorców. Niskie nadpłaty, czyli do 160 złotych, nie będą zwracane przelewem, lecz pozostaną na koncie płatnika i zostaną zaliczone na poczet przyszłych zobowiązań. Kwoty przekraczające ten próg ZUS będzie zwracać automatycznie, bez konieczności składania odrębnego wniosku.

Wysokość nadpłaty	Sposób rozliczenia	Wymóg złożenia wniosku
Do 160 zł	Zaliczenie na przyszłe zobowiązania	Nie wymagany
Powyżej 160 zł	Automatyczny zwrot przelewem	Nie wymagany

Co to oznacza: zmiana ma ograniczyć koszty obsługi rozliczeń dla ZUS i przyspieszyć proces zwrotu nadpłat dla przedsiębiorców. Automatyczne zwroty zmniejszą biurokrację i uczynią system bardziej przyjaznym dla małych i średnich firm.

Ośrodki Eksperckie Chorób Rzadkich

Projekt ustawy wprowadza przepisy regulujące funkcjonowanie Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich. Status takich placówek będzie nadawany przez ministra zdrowia na pięć lat. Ośrodki będą musiały spełniać określone wymagania dotyczące diagnostyki i leczenia chorób rzadkich.

Zmiany mają poprawić dostęp pacjentów z chorobami rzadkimi do wyspecjalizowanej, skoordynowanej opieki medycznej. Dotychczas brak było jasnych standardów dla tego typu placówek, co utrudniało pacjentom znalezienie odpowiedniej pomocy medycznej.

Zmiany dotyczące zatrudnienia w NFZ

Projekt zawiera również zmiany w zakresie zatrudniania specjalistów do Narodowego Funduszu Zdrowia. Celem jest stworzenie mechanizmów prawnych umożliwiających NFZ pozyskiwanie pracowników o wymaganych wysokich kompetencjach, w szczególności pracowników z wykształceniem medycznym. Resort zdrowia łagodzi ograniczenia dotyczące dodatkowej pracy i działalności gospodarczej, co ma ułatwić NFZ rekrutację specjalistów.

Ubezpieczenie absolwentów kierunków medycznych

Obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym mają zostać objęci absolwenci kierunków lekarskich i lekarsko-dentystycznych prowadzonych w językach obcych w czasie półrocznego szkolenia praktycznego. Zmiana ma usunąć istniejące wątpliwości interpretacyjne dotyczące ich statusu w systemie ochrony zdrowia i zapewnić im pełną ochronę ubezpieczeniową podczas praktyki zawodowej.

Pozostałe zmiany w projekcie

Projekt przewiduje również regulacje dotyczące finansowania leczenia osób umieszczonych w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie. Świadczenia zdrowotne tej grupy osób realizowane w ogólnodostępnych podmiotach leczniczych będą finansowane przez NFZ, niezależnie od statusu ubezpieczenia.

Ustawa obejmuje również zmiany w zakresie Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, dotyczące odejścia od sztywnego terminu przekazywania rekomendacji ministrowi zdrowia. Termin ten będzie każdorazowo określany przez ministra w zleceniu.

Projekt zawiera również przepisy dotyczące osób bezdomnych, rozszerzające krąg urzędników mogących wydawać decyzje w sprawie potwierdzania prawa do świadczeń zdrowotnych. Właściwa będzie gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby bezdomnej, a jeśli takiego miejsca nie da się ustalić – gmina miejsca jej aktualnego pobytu.

Na koniec projekt wprowadza obowiązek stałego uczestnictwa laboratoriów w programach zewnętrznej oceny jakości, co ma poprawić standardy diagnostyki w Polsce.

Znaczenie reformy dla systemu opieki zdrowotnej

Przygotowywana nowelizacja ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej stanowi odpowiedź na wiele problemów, które przez lata funkcjonowały w polskim systemie zdrowotnictwa. Zmiana zasad rozliczania nadpłat składek zmniejszy biurokrację dla przedsiębiorców, a nowe uprawnienia ministra zdrowia pozwolą na lepszą kontrolę systemu finansowania. Regulacje dotyczące leczenia transgranicznego i chorób rzadkich poprawią dostęp pacjentów do specjalistycznej opieki medycznej.

Reforma pokazuje, że Ministerstwo Zdrowia podejmuje kompleksowe działania mające na celu modernizację systemu ochrony zdrowia. Jednak pełne efekty zmian będą widoczne dopiero po uchwaleniu ustawy przez Sejm i Senat oraz wejściu poszczególnych przepisów w życie.