Sejm zatwierdzi program XXI rządu. Opozycja grozi pozwem

Sejm we wtorek 9 lipca zatwierdzi program XXI rządu Mindaugasa Sinkevičiusa i przyjmie ślubowanie nowych ministrów, kończąc przedłużoną wiosenną sesję parlamentu. Zatwierdzenie programu oznacza formalny początek pracy nowego gabinetu, który zastępuje poprzednią administrację i jest trzecim rządem powołanym po wyborach parlamentarnych z 2024 roku.

Program rządu: co zawiera?

Desygnowany na premiera Mindaugas Sinkevičius zarejestrował program XXI rządu 3 lipca, natomiast prezydent Gitanas Nausėda podpisał dekret zatwierdzający skład Rady Ministrów 7 lipca. Tego samego dnia program został przedstawiony posłom. Dokument uzyskał poparcie wszystkich komisji sejmowych z wyjątkiem Komisji Spraw Socjalnych i Pracy.

Przedstawiony program zakłada m.in. wzmacnianie odporności państwa, rozwój polityki rodzinnej, wzrost dochodów mieszkańców, zmniejszanie różnic regionalnych oraz ambitne cele w dziedzinie obronności i energetyki. Rząd za główne wyzwania uznaje rosyjską agresję, zachwiany porządek międzynarodowy, kryzys klimatyczny, nieprzewidywalny rozwój sztucznej inteligencji, pogarszającą się sytuację demograficzną oraz utrzymujący się wzrost kosztów życia.

– Będziemy szukać równowagi między bezpieczeństwem w wymiarze obronnym a bezpieczeństwem społecznym obywateli. To dwa najważniejsze filary naszego programu – powiedział Mindaugas Sinkevičius.

Bezpieczeństwo i obrona

W obszarze obronności zapowiedziano finansowanie odpowiadające potrzebom wojska i rekomendacjom dowództwa. Szczególny nacisk ma zostać położony na rozwój obrony przeciwlotniczej, ochronę przed dronami oraz rozbudowę Bałtyckiej Linii Obrony. W polityce zagranicznej rząd deklaruje dalsze wsparcie dla Ukrainy walczącej z rosyjską agresją oraz dążenie do normalizacji stosunków dyplomatycznych z Chinami.

Opozycja zwraca jednak uwagę na zmianę retoryki wobec reżimu Alaksandra Łukaszenki. Jej zdaniem z programu zniknęła zapowiedź aktywnych działań na rzecz utrzymania międzynarodowej izolacji nie tylko Rosji, ale również Białorusi.

Polityka społeczna i gospodarcza

W sferze gospodarczej i społecznej rząd zapowiada ograniczenie skutków wzrostu cen poprzez szybszy wzrost dochodów mieszkańców. Program przewiduje bezpłatne posiłki dla wszystkich uczniów klas początkowych, zwiększenie finansowania edukacji pozaszkolnej oraz wsparcie dla rodzin kupujących pierwsze mieszkanie.

Zapowiedziano również przegląd zasad wynagradzania pracowników sektora publicznego, obejmujący instytucje rządowe, samorządowe oraz podległe Sejmowi. W systemie podatkowym planowane jest wprowadzenie bardziej progresywnego opodatkowania najwyższych dochodów, a dla przedsiębiorców – czasowe wstrzymanie podwyżek akcyzy na olej napędowy.

W obszarze infrastruktury i energetyki rząd chce zwiększyć możliwości Państwowego Funduszu Drogowego, wdrożyć nowoczesny system opłat drogowych oraz przeciwdziałać manipulacjom cenowym ze strony przedsiębiorstw energetycznych.

Konflikt proceduralno-konstytucyjny: opozycja grozi pozwem

Opozycja podważa jednak legalność procedury powołania rządu. Jej przedstawiciele zapowiadają skierowanie sprawy do Sądu Konstytucyjnego, jeśli Sejm zatwierdzi program gabinetu.

Zdaniem opozycji program nie powinien był zostać zarejestrowany przed zatwierdzeniem składu gabinetu przez prezydenta, ponieważ rodzi to wątpliwości co do tego, kto był jego autorem. Zgodnie z Konstytucją nowo powołany premier ma obowiązek w ciągu 15 dni od nominacji przedstawić Sejmowi zatwierdzony przez prezydenta skład rządu oraz jego program. Opozycja twierdzi, że kolejność zdarzeń naruszyła tę procedurę.

Szefowa frakcji Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej Orinta Leiputė odrzuca te zarzuty. Jak podkreśla, z prawnego punktu widzenia kluczową datą jest 7 lipca, kiedy prezydent zatwierdził skład rządu, a program został przedstawiony Sejmowi. Część założeń programu stanowi kontynuację prac gabinetu Ingi Ruginienė.

Co to oznacza dla Polski i regionu?

Zatwierdzenie programu XXI rządu ma znaczenie nie tylko dla Litwy, ale również dla bezpieczeństwa całego regionu Morza Bałtyckiego. Nowy gabinet deklaruje dalsze wsparcie dla Ukrainy i wzmacnianie obronności, co jest istotne w kontekście rosyjskiej agresji. Konflikt proceduralno-konstytucyjny z opozycją pokazuje jednak, że nawet w krajach bałtyjskich, członkach NATO i Unii Europejskiej, kwestie związane z powołaniem rządu mogą być przedmiotem poważnych sporów konstytucyjnych.

Wiosenna sesja Sejmu została przedłużona do 14 lipca z powodu formowania nowego rządu, choć zgodnie z Konstytucją powinna zakończyć się 30 czerwca. XXI gabinet utworzono po zmianach w koalicji rządowej. Obecną większość tworzą cztery podmioty polityczne: Litewska Partia Socjaldemokratyczna, Demokraci “W imię Litwy”, Litewski Związek Rolników i Zielonych oraz Związek Chrześcijańskich Rodzin, które dysponują 75 głosami w Sejmie.

Zatwierdzenie programu we wtorek będzie przełomowym momentem dla nowej administracji, niezależnie od sporu konstytucyjnego, który może toczyć się w Sądzie Konstytucyjnym w następnych tygodniach.