Komisja Finansów z zastrzeżeniami do budżetu. Krytyka Akademii Kopernikańskiej

Sejmowa Komisja Finansów Publicznych udzieliła absolutorium rządowi z zastrzeżeniami do czterech części budżetowych, w tym Akademii Kopernikańskiej, którą oskarżyła o brak sukcesów w badaniach naukowych pomimo wysokich wynagrodzeń pracowników. Decyzja komisji otwiera debatę o efektywności wydatków publicznych na naukę i zarządzaniu budżetem instytucji badawczych.

Jak komisja oceniła wykonanie budżetu?

W czwartek Sejmowa Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za rok 2025 wraz z analizą Prezesa Najwyższej Izby Kontroli. Komisja zaproponowała Sejmowi udzielenie absolutorium Radzie Ministrów, ale z zastrzeżeniami do czterech obszarów budżetowych.

Zastrzeżenia komisji dotyczyły części budżetu związanych z Trybunałem Konstytucyjnym, Instytutem Pamięci Narodowej – Komisją Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajową Radą Sądownictwa oraz Akademią Kopernikańską. Komisja wskazała również na konieczność usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych przez Najwyższą Izbę Kontroli w pozostałych częściach budżetowych.

— Przyjmujemy sprawozdanie, sugerujemy przyjęcie sprawozdania i udzielenie absolutorium z zastrzeżeniami dotyczącymi tych czterech części budżetowych — powiedział przewodniczący komisji poseł Janusz Cichoń z Koalicji Obywatelskiej. Teraz decyzja przechodzi do Sejmu, który będzie głosować nad uchwałą.

Jakie były rzeczywiste wyniki wykonania budżetu?

Według ustawy budżetowej na 2025 rok, dochody budżetu państwa prognozowano na ponad 632,8 miliardów złotych, wydatki na 921,6 miliardów złotych, a deficyt na nie więcej niż 288,7 miliardów złotych. Rzeczywiste wykonanie budżetu pokazało jednak inne liczby.

Kategoria	Plan (mld zł)	Wykonanie (mld zł)	Procent planu
Dochody	632,8	594,5	93,9%
Wydatki	921,6	870,2	94,4%
Deficyt	288,7	275,6	95,5%

Dochody wyniosły 594,5 miliardów złotych, czyli 93,9 procent planu, wydatki 870,2 miliardów złotych (94,4 procent), a deficyt 275,6 miliardów złotych (95,5 procent). Wykonanie budżetu było zatem bliskie założeniom, choć dochody okazały się niższe od prognoz.

Dlaczego Akademia Kopernikańska znalazła się pod krytycznym okiem komisji?

Najostrzejsza krytyka komisji finansów dotyczyła Akademii Kopernikańskiej. Posłanka Krystyna Szumilas z Koalicji Obywatelskiej, która podsumowywała wnioski komisji edukacji i nauki, wskazała, że akademia nie realizuje swoich ustawowych celów związanych z badaniami naukowymi i promocją osiągnięć naukowych w zakresie astronomii.

Szumilas zwróciła uwagę, że wydarzenia organizowane przez akademię — takie jak współorganizacja VI Polskiego Kongresu Pedagogiki Chrześcijańskiej czy wizyta w obserwatorium w Grodzisku Mazowieckim — są ważne, ale nie przystają do roli instytucji, która powinna promować osiągnięcia naukowe polskiego dorobku. Głównym problemem było, że większość nakładów finansowych akademii stanowiły pensje, a nie wydatki na merytoryczną działalność.

Posłanka powołała się na dokumenty z biura analiz sejmowych, z których wynikało, że przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w Akademii wyniosło 18 tysięcy 240 złotych. — Przy takich wynagrodzeniach efekty pracy akademii powinny być większe — oceniła Szumilas.

Co oznacza ta krytyka dla Akademii Kopernikańskiej?

Zastrzeżenia komisji finansów mogą wpłynąć na przyszłe finansowanie instytucji i zwiększą presję na zmianę sposobu zarządzania budżetem. Posłanka Krystyna Skowrońska z Koalicji Obywatelskiej apelowała do przedstawicieli Akademii o poważniejszą rozmowę z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wskazując na brak porozumienia między instytucją a resortem.

Jak Akademia Kopernikańska odpowiedziała na zarzuty?

Akademia Kopernikańska zdecydowanie odrzuciła zarzuty w oficjalnym dokumencie przesłanym do komisji finansów 24 czerwca. Przedstawiciele instytucji argumentowali, że w 2025 roku zrealizowali bardzo dużo międzynarodowych przedsięwzięć, w tym liczne projekty edukacyjne i wydawnicze. Ich zdaniem zarzuty o brak sukcesów wynikają z niewiedzy polityków na temat rzeczywistych działań akademii.

Instytucja odniosła się również do kwestii finansowych, wskazując, że ministerstwo nauki drastycznie zmniejszyło jej finansowanie na rok 2025 o ponad 14 milionów złotych. Według Akademii to właśnie te cięcia budżetowe sprawiły, że wydatki na wynagrodzenia zaczęły stanowić tak duży procent całego budżetu placówki, ponieważ w budżecie pozostały jedynie koszty stałe.

Akademia zaprzeczyła również informacjom o zarobkach rzędu 18 tysięcy złotych. W oficjalnej odpowiedzi podano, że prawdziwa średnia płaca w instytucji w 2025 roku wynosiła dokładnie 8865,74 złotych brutto przy przeliczeniu na ponad 55 etatów. Akademia określiła kwotę 18 tysięcy jako “sztuczne zawyżanie kosztów”, zauważając, że w swoich wyliczeniach komisja wzięła pod uwagę zarówno płace pracowników biurowych, jak i członków izb akademii.

Jakie są dalsze perspektywy?

Spór między Akademią Kopernikańską a komisją parlamentarną odzwierciedla szerszy problem w polskiej nauce — napięcie między oczekiwaniami dotyczącymi efektywności wydatków publicznych a rzeczywistymi możliwościami instytucji badawczych operujących na ograniczonych budżetach. Decyzja Sejmu w sprawie absolutorium z zastrzeżeniami może stać się sygnałem dla innych instytucji naukowych, że komisja parlamentarna będzie dokładniej monitorować sposób, w jaki wydawane są publiczne pieniądze przeznaczone na naukę i edukację.

Sprawę komplikuje również brak komunikacji między Akademią a Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego, na co zwróciła uwagę posłanka Skowrońska. Rozwiązanie konfliktu będzie wymagało nie tylko wyjaśnienia faktów dotyczących wynagrodzeń i wydatków, ale przede wszystkim wypracowania wspólnej strategii dla instytucji, która powinna być wizytówką polskiej nauki w zakresie astronomii i badań naukowych.