Sejm uchwalił zmiany w VAT, opiece nad dziećmi i transporcie

Sejm uchwalił w piątek pakiet ważnych zmian w prawie, które dotyczą podatków, opieki nad małymi dziećmi oraz transportu publicznego. Decyzje parlamentu będą miały bezpośredni wpływ na przedsiębiorców, rodziny z małymi dziećmi i mieszkańców obszarów wiejskich oraz miast do 50 tys. mieszkańców.

Zmiany w VAT: ułatwienia i uszczelnienie systemu

Nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług przynosi przedsiębiorcom zarówno ułatwienia, jak i dodatkowe obowiązki. Sejm przegłosował przepisy, które mają uszczelniać system VAT, ale jednocześnie zmniejszają biurokrację dla firm likwidujących działalność.

Wśród korzystnych zmian znalazł się przepis, że przedsiębiorcy zamykający firmę nie będą musieli składać odrębnego zgłoszenia VAT-Z ani osobnej informacji o sporządzeniu spisu z natury. Podatnicy nie będą też musieli wskazywać w JPK_VAT podstawy opodatkowania w przypadku nabycia towarów korzystających ze zwolnienia od podatku. Ponadto podatnicy będą mogli sprawdzić w wykazie podatników VAT status podatnika pięć lat wstecz, co ułatwi weryfikację kontrahentów.

Z drugiej strony nowelizacja zawiera pakiet zmian uszczelniających VAT, które mogą być obciążające dla nabywców. Kluczowa zmiana dotyczy mechanizmu podzielonej płatności (split payment). Dotychczas zapłata split paymentem uwalniała nabywcę od solidarnej odpowiedzialności za VAT sprzedawcy — jeśli sprzedawca mimo obowiązku nie wpłacił podatku do urzędu skarbowego, nabywca był bezpieczny. Teraz sytuacja się zmienia.

Aspekt	Przed zmianą	Po zmianie
Split payment a solidarna odpowiedzialność	Uwalnia od odpowiedzialności	Nie zawsze uwalnia
Obowiązek zgłoszenia VAT-Z przy likwidacji	Obowiązkowe	Zlikwidowany
Sprawdzenie statusu podatnika	Bieżący status	Do 5 lat wstecz
VAT od wewnątrzwspólnotowego nabycia transportu	Płatne w ciągu 14 dni	Obowiązek zlikwidowany

Nowelizacja rozszerza solidarną odpowiedzialność nabywcy za VAT niewpłacony przez sprzedawcę — w niektórych sytuacjach nabywca będzie odpowiedzialny za zaległości podatkowe sprzedawcy mimo zastosowania split payment. Te przepisy budzą duże kontrowersje w środowisku przedsiębiorców, którzy obawiają się dodatkowego ryzyka finansowego.

Nowe przepisy o opiece nad małymi dziećmi: zakaz publikacji zdjęć

Sejm uchwalił rządową nowelizację ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat trzech, która wprowadza znaczące zmiany w funkcjonowaniu żłobków, klubów dziecięcych i punktów opieki dziennej. Przepisy doprecyzowują wymagania dla opiekunów, warunki lokalowe i procedury tworzenia nowych placówek.

Najważniejszą zmianą jest całkowity zakaz publikacji wizerunku dzieci przez podmioty prowadzące opiekę. Przepis jest bezwzględny — zdjęcia dzieci nie będą mogły być udostępniane publicznie, niezależnie od tego, czy rodzic wyraził na to zgodę. To oznacza koniec publikacji zdjęć z żłobka na stronach internetowych placówek czy w mediach społecznościowych.

Nowe przepisy ograniczają też niezdrową i przetworzoną żywność w jadłospisach najmłodszych. Szczegółowe wymagania żywieniowe zostaną określone w rozporządzeniu ministra zdrowia w porozumieniu z ministrem rodziny.

Główne założenia nowej ustawy

Nowa regulacja wprowadza następujące zmiany:

• Maksymalna liczba dzieci: punkty opieki dziennej mogą opiekować się maksymalnie 16 dziećmi, z możliwością zatrudnienia kilku opiekunów
• Uproszczone wymogi lokalowe: zbliżone do domowych, mniej rygorystyczne niż w żłobkach
• Zmiana statusu opiekunów: dotychczasowe podmioty zatrudniające dziennych opiekunów staną się punktami opieki dziennej, a opiekunowie — pracownikami
• Elastyczność: czasowe zastępstwa opiekunów lub zmiana opiekuna bez nadmiernych formalności
• Praca na własny rachunek: opiekunowie mogą pracować poza punktem opieki, sprawując opiekę nad maksymalnie pięcioma dziećmi samodzielnie lub ośmioma, jeśli pomaga im druga osoba z wymaganymi kwalifikacjami

Co to oznacza: nowa ustawa ma na celu zwiększenie dostępności opieki nad małymi dziećmi poprzez uproszczenie procedur i umożliwienie bardziej elastycznych form pracy opiekunów, przy jednoczesnym wzmocnieniu ochrony prywatności dzieci.

Reforma transportu publicznego: walka z wykluczeniem komunikacyjnym

Sejm znowelizował ustawę o publicznym transporcie zbiorowym, wprowadzając zmiany mające na celu walkę z wykluczeniem komunikacyjnym, szczególnie na obszarach wiejskich i wyludniających się. Nowela nakłada na organizatorów transportu obowiązek zapewnienia skomunikowania podstawowych ośrodków administracyjnych na trzech poziomach hierarchii terytorialnej.

Trzy poziomy obowiązkowych połączeń

Poziom wojewódzki: połączenia między stolicą województwa a siedzibami powiatów

Poziom powiatowy: połączenia między siedzibą powiatu a siedzibami gmin

Poziom gminny: zapewnienie dojazdu do miejscowości, w których znajdują się obiekty użyteczności publicznej

W dni powszednie muszą to być co najmniej cztery pary połączeń, a w dni wolne — co najmniej dwie pary. To oznacza, że nawet małe gminy będą mieć gwarancję regularnych połączeń z większymi ośrodkami.

Nowela wprowadza też definicję przejazdu na żądanie jako elastycznej formy transportu realizowanej samochodem osobowym (do 9 osób łącznie z kierowcą). Rozwiązanie to jest dedykowane obszarom wiejskim i wyludniającym się, gdzie regularne linie autobusowe są ekonomicznie nieefektywne.

Marszałek województwa zyskuje nową rolę integratora, odpowiedzialnego za koordynację wszystkich przewozów — publicznych i komercyjnych — na obszarze województwa. Jego zadaniem będzie sporządzanie schematu sieci komunikacyjnej, zapewnienie spójności połączeń na granicach województw i integracja różnych rodzajów transportu.

Fundusz rozwoju przewozów autobusowych zmienia nazwę na Fundusz przeciwdziałania wykluczeniu transportowemu. Dopłatami będzie mogła zostać objęta także komunikacja miejska, ale wyłącznie na odcinkach wyjeżdżających poza granice miasta — dla miast do 50 tys. mieszkańców.

Autobusy realizujące przewozy z dopłatą będą musiały być wyposażone w lokalizatory, co pozwoli na ścisłą kontrolę rzeczywistego przebiegu trasy. Od 2028 r. autobusy z dopłatą nie będą mogły być starsze niż 20 lat, a od 2036 r. — nie starsze niż 15 lat. Gminy miejskie zostały zobowiązane do udostępnienia określonej liczby przystanków i dworców wszystkim operatorom, również komercyjnym.

Co to oznacza: reforma transportu ma na celu zapewnienie minimalnego poziomu połączeń komunikacyjnych na całym terenie kraju, szczególnie w obszarach słabo zaludnionych, gdzie transport publiczny jest ekonomicznie nierentowny dla operatorów komercyjnych. Zmiana wymaga znaczących nakładów finansowych z budżetu, ale ma zapobiegać izolacji mieszkańców wsi i małych miast.

Wybory do stanowisk konstytucyjnych

W piątek Sejm podjął też decyzje personalne. Mec. Sylwia Gregorczyk-Abram, zgłoszona przez koalicję rządową, została wybrana na Rzecznika Praw Obywatelskich. Za jej kandydaturą głosowało 233 posłów, podczas gdy kontrkandydata Adama Borowskiego (zgłoszonego przez PiS) poparło 177 posłów. Gregorczyk-Abram musi jeszcze uzyskać poparcie większości w Senacie, aby zastąpić prof. Marcina Wiącka, którego kadencja kończy się 23 lipca 2024 r.

Sejm wybrał też dr. Mateusza Szpytmę na prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Jego kandydaturę poparł PSL, choć premier Donald Tusk ocenił, że “rozumie” taką decyzję, ale podkreślił, że Szpytma nie uzyska akceptacji Senatu. Stanowisko prezesa IPN pozostawało nieobsadzone od czasu, gdy Karol Nawrocki został prezydentem, ponieważ koalicja rządowa nie popierała kandydatów wskazywanych przez sam instytut.