ZUS nie zwróci małych nadpłat. Rząd zmienia zasady rozliczania składki

Rząd zmienia zasady rozliczania nadpłat składki zdrowotnej przedsiębiorców — niewielkie kwoty do 160 zł nie będą już zwracane, lecz zaliczane na poczet przyszłych zobowiązań. Projekt, który przeszedł prace Stałego Komitetu Rady Ministrów, zachowuje swoje główne założenia mimo uwag resortów, choć w niektórych punktach został uzupełniony.

Jak zmienią się zasady zwrotu nadpłat?

Obecny projekt ustawy wprowadza nowy próg zwrotu nadpłat powstałych po rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej. Jeśli nadpłata nie przekroczy 160 zł, ZUS nie przeleje pieniędzy na konto przedsiębiorcy. Zamiast tego zalicy je na poczet przyszłych składek zdrowotnych. Nadpłaty przekraczające 160 zł będą zwracane przedsiębiorcy albo — jeśli ma zaległości — zaliczane na poczet jego zadłużenia wobec ZUS.

Ministerstwo Zdrowia argumentuje, że zmiana ma uprościć rozliczenia i ograniczyć koszty administracyjne. W Ocenie Skutków Regulacji czytamy: „Przyjęcie zasady zwrotu nadpłaty powyżej określonej kwoty pozwoli na zachowanie racjonalności gospodarowania środkami publicznymi i wyeliminuje przypadki, w których obsługa zwrotu będzie przewyższała kwotę tego zwrotu”.

Konflikt stanowisk między resortami

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zaproponowało bardziej radykalne rozwiązanie — aby ZUS w ogóle nie prowadził postępowań o odzyskanie nadpłat do 160 zł. Resort argumentował, że koszt wydania decyzji administracyjnej i dochodzenia należności może być wyższy niż wartość odzyskiwanej kwoty.

Ministerstwo Zdrowia stanęło jednak na sprzeciwie. Resort podkreślił, że takie rozwiązanie mogłoby zachęcać przedsiębiorców do celowego wprowadzania ZUS w błąd — jeśli wiedzieliby, że należności poniżej określonego limitu nie będą dochodzone. Zdaniem Ministerstwa Zdrowia obowiązek zwrotu pełni również funkcję prewencyjną i ma znaczenie dla finansów Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ).

Kiedy zmiany wejdą w życie?

Po pracach Stałego Komitetu Rady Ministrów Ministerstwo Zdrowia uwzględniło część uwag zgłoszonych przez MRPiPS, przede wszystkim dotyczących doprecyzowania przepisów i wydłużenia okresu przejściowego. Przepisy upraszczające roczne rozliczenie składki zdrowotnej przedsiębiorców mają obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku.

Wydłużony okres przejściowy daje ZUS czas na dostosowanie swoich systemów informatycznych do nowych wymogów. To oznacza, że przedsiębiorcy będą rozliczani według obecnych zasad jeszcze przez ponad dwa lata.

Aspekt	Szczegóły
Próg zwrotu nadpłaty	160 zł
Nadpłaty poniżej progu	Zaliczane na przyszłe składki
Nadpłaty powyżej progu	Zwracane lub zaliczane na zadłużenie
Data wejścia w życie	1 stycznia 2027 roku
Cel zmian	Uproszczenie rozliczeń i ograniczenie kosztów obsługi

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Dla polskich przedsiębiorców zmiana oznacza, że będą musieli być bardziej ostrożni przy rozliczaniu składki zdrowotnej. Jeśli ich nadpłata wyniesie np. 100 zł, nie otrzymają jej zwrotu — pieniądze automatycznie zmniejszą ich następną składkę. To może skomplikować planowanie finansowe dla osób, które liczyły na zwrot nadpłaconych kwot.

Z drugiej strony zmiana zmniejszy obciążenie administracyjne ZUS, który nie będzie musiał wydawać decyzji i realizować przelewów dla setek tysięcy drobnych nadpłat. Ministerstwo Zdrowia uważa, że to racjonalne wykorzystanie środków publicznych — koszt obsługi małych zwrotów bywa rzeczywiście wyższy niż sama zwracana kwota.

Projekt obejmuje również inne zmiany poza rozliczaniem nadpłat — wprowadza nowe przepisy dotyczące poboru składki zdrowotnej od części emerytów i rencistów pracujących za granicą, leczenia transgranicznego oraz funkcjonowania Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich.

Ministerstwo Zdrowia odrzuciło zarzut braku konsultacji z ZUS, przypominając, że podobne rozwiązania były już wcześniej procedowane w ramach projektu UD285 i przeszły etap uzgodnień oraz konsultacji publicznych.