Rząd zmienia godło. Nowy Orzeł Biały może być oficjalnym symbolem

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego pracuje nad podnieseniem wzoru Orła Białego z rozporządzenia 2022 roku do rangi oficjalnego godła państwowego. Projekt nowej ustawy o znakach państwowych ma sformalizować to, co administracja rządowa stosuje już od czterech lat.

Dlaczego zmienia się godło Polski?

Obecna ustawa o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej pochodzi z 1980 roku. Specjaliści od lat wskazują, że przepisy przestały odpowiadać realiom współczesnego projektowania i stosowania symboli państwowych. W erze cyfryzacji, gdzie godło pojawia się na stronach internetowych, dokumentach elektronicznych i materiałach promocyjnych w różnych skalach, przepisy z epoki druku analogowego okazały się nieadekwatne.

Poprzednie próby reformy podejmowano już wcześniej. Gdy resortem kultury kierował Piotr Gliński, powrócono do tematu za kadencji obecnej koalicji. W maju ubiegłego roku ówczesna minister kultury Hanna Wróblewska powołała zespół ekspercki do opracowania nowych przepisów.

Jaka jest różnica między starym a nowym godłem?

Różnice między wersją orła z ustawy 1980 roku a wersją z rozporządzenia 2022 roku są zarówno subtelne, jak i znaczące. Najbardziej widoczną zmianą jest kolor nóg — w nowej wersji całe nogi orła są złote, podczas gdy w starej ustawie złote są tylko szpony.

Poza tym różnią się:

• rysunek korony
• pióra na piersi
• motywy roślinne
• symetryczne skrzydła
• modyfikacje w dziobie, oku i proporcjach

Element godła	Wersja z ustawy 1980	Wersja z rozporządzenia 2022
Nogi orła	Złote szpony	Całe nogi złote
Korona	Inna forma	Zmieniony rysunek
Pióra na piersi	Inny wzór	Zmodyfikowane
Motywy roślinne	Inne	Zmienione
Skrzydła	Asymetryczne	Symetryczne

Autorem projektu z 2022 roku jest poznański grafik Aleksander Bąk, który obecnie uczestniczy w pracach zespołu eksperckiego w resorcie kultury. Fakt, że twórca nowego wzoru zasiada w komisji opracowującej ustawę, nie jest przypadkiem — jego uczestnictwo ma zapewnić ciągłość i konsekwencję w pracach nad reformą.

Jakie są argumenty za zmianą?

Rząd uzasadnia zmianę względami praktycznymi. Skoro administracja rządowa i tak jednolicie stosuje wzór z 2022 roku od czterech lat, jego formalne podniesienie do rangi znaku państwowego byłoby zmianą mniej kosztowną i prostszą. Wszystkie ministerstwa już używają tego projektu do wspólnej identyfikacji wizualnej — wcześniej każdy resort miał własny wariant orła, co prowadziło do chaosu wizualnego.

Nowa ustawa ma otrzymać nazwę „ustawa o znakach Państwa i Narodu Polskiego” i będzie opracowana na bazie projektu z czasów rządów Piotra Glińskiego, ale z istotnymi modyfikacjami.

Co mówią eksperci?

Nie wszyscy specjaliści są entuzjastami tego pomysłu. Andrzej Ludwik Włoszczyński, grafik i specjalista od symboli państwowych, krytycznie ocenia perspektywę ustanowienia wzoru z 2022 roku oficjalnym godłem. Jego wątpliwości dotyczą metodyki projektowania symboli państwowych.

Włoszczyński podkreśla, że przy symbolu państwowym liczy się nie tylko wygląd w jednym wariancie, ale i to, jak znak zachowuje się w praktycznych zastosowaniach. Godło powinno być zaprojektowane od początku do końca z uwzględnieniem tego, jak będzie się przedstawiało w różnych wariantach kolorystycznych — czerni i bieli, w różnych skalowaniach, z wykorzystaniem różnych technik drukarskich i na różnych materiałach, jak flagi, naszywki czy haftowanie.

Ekspert zwraca uwagę na fundamentalną różnicę między modyfikacją istniejącego wzoru a kompleksowym projektowaniem symbolu. Wzór z 2022 roku powstał jako element identyfikacji wizualnej administracji, a nie jako godło państwowe — są to dwa różne konteksty projektowe.

Co to oznacza dla Polski?

Zmiana godła byłaby przede wszystkim kwestią formalizacji istniejącego stanu rzeczy. Dla obywateli zmiana byłaby głównie wizualna — nowy Orzeł Biały pojawił się już na dokumentach rządowych, stronach ministerialnych i materiałach promocyjnych. Podniesienie go do rangi oficjalnego symbolu państwowego nadałoby mu rangę konstytucyjną i utrwaliło w przepisach.

Dla administracji zmiana oznaczałaby uproszczenie procedur i ujednolicenie wytycznych. Zamiast dwóch równoległy systemów — starego w ustawie i nowego w rozporządzeniu — byłby jeden spójny standard. To ma znaczenie praktyczne dla wszystkich instytucji publicznych, mediów i organizacji, które muszą stosować godło w swoich materiałach.

Proces legislacyjny będzie wymagał pracy zespołu eksperckich i konsultacji z historykami, heraldykami i specjalistami od projektowania. Nie wiadomo jeszcze, kiedy projekt trafi do Sejmu, ale prace zespołu trwają już od ubiegłego roku.