Sejm za uproszczeniem rekultywacji gruntów popowodziowych

Sejm uchwalił nowelizację ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, która wprowadza mechanizmy wymiany i wykupu gruntów rolnych zniszczonych przez powódź z września 2024 roku.

Jednogłośna decyzja Sejmu ws. wsparcia dla rolników

W piątek, 31 lipca, posłowie przegłosowali nowelizację ustawy z rezultatem 418 głosów za, zero przeciw i 18 wstrzymujących się. Projekt przygotowała Koalicja Obywatelska, a teraz trafia do Senatu. Tak wysoki konsensus w Sejmie świadczy o powszechnym poparciu dla problemu, który dotyka rolników w czterech województwach południowo-zachodniej Polski.

Powódź z września 2024 roku spowodowała znaczące zniszczenia struktury gleb w województwach dolnośląskim, lubuskim, opolskim i śląskim. Napływająca woda naniosła piaski, żwiry i kamienie na tereny uprawne, a silny nurt wymył żyzne gleby, uniemożliwiając dalszą produkcję rolną na wielu hektarach.

Jakie były dotychczasowe problemy z pomocą dla rolników?

Projektodawcy wskazali, że istniejące przepisy nie dawały odpowiednich narzędzi do rozwiązania problemu gruntów utraciło wartość użytkową po powodzi. Przywrócenie ich do produkcji rolnej wiązałoby się z bardzo wysokimi kosztami, które dla wielu gospodarstw byłyby ekonomicznie nieuzasadnione. Nowe rozwiązania mają wypełnić tę lukę prawną i dać rolnikom rzeczywistą możliwość odbudowy.

Kiedy rekultywacja będzie uznana za nieuzasadnioną?

Nowe przepisy wprowadzają jasne kryteria, na podstawie których starosta podejmie decyzję o możliwości rekultywacji. Właściciel gruntu będzie mógł złożyć wniosek do starosty o przeprowadzenie analizy, czy przywrócenie gruntu do stanu rolniczego jest zasadne.

Rekultywacja zostanie uznana za nieuzasadnioną w następujących sytuacjach:

Przesłanka odmowy rekultywacji	Szczegóły
Zbyt wysokie koszty odtworzenia	Koszt przekracza pięciokrotność średniej ceny hektara gruntów rolnych w danym województwie
Wysokie ryzyko powodziowe	Nieruchomość znajduje się na obszarze wysokiego ryzyka powodziowego
Tereny przeznaczone na cele ochronne	Grunty przewidziane pod poldery zalewowe lub inwestycje służące ochronie przeciwpowodziowej

W takich przypadkach starosta wyda decyzję o odmowie przeprowadzenia rekultywacji na cele rolnicze, otwierając drogę do alternatywnych rozwiązań.

Wymiana gruntów na nieruchomości Skarbu Państwa

Kluczowym elementem nowelizacji jest możliwość wymiany zniszczonych gruntów na inne nieruchomości. Jeśli rekultywacja okaże się niecelowa, zdewastowane grunty będą mogły zostać przejęte przez Skarb Państwa w ramach postępowania scaleniowego.

W zamian właściciel otrzyma grunty o równoważnej wartości. Do tego celu można wykorzystać nieruchomości należące do Skarbu Państwa, w tym grunty z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Postępowania scaleniowe będą wszczynane z urzędu przez starostę, po wcześniejszej analizie możliwości ich przeprowadzenia — co oznacza, że rolnik nie będzie musiał sam inicjować skomplikowanych procedur.

Co jeśli nie będzie gruntów zamiennych?

Ustawa przewiduje również rozwiązanie dla sytuacji, gdy nie będzie możliwe znalezienie odpowiednich gruntów zamiennych. Wówczas właściciel będzie mógł złożyć wniosek o wykup nieruchomości przez Skarb Państwa.

Wartość wykupywanych gruntów będzie ustalana według ich stanu sprzed powodzi, ale z uwzględnieniem aktualnych cen rynkowych. Po uprawomocnieniu się decyzji państwo będzie miało 14 dni na wypłatę należności. To gwarancja, że rolnik otrzyma wynagrodzenie w rozsądnym terminie.

Uproszczenia proceduralne i finansowanie z budżetu

Nowelizacja wprowadza również zmiany w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Właściciele będą mogli samodzielnie przeprowadzać rekultywację zgodnie z decyzją starosty, a finansowanie takich działań będzie możliwe z budżetu państwa.

Ustawa przewiduje uproszczenie procedury oceny stopnia degradacji gruntów dotkniętych klęskami żywiołowymi. Finansowane będą również pomiary geodezyjne i dokumentowanie stanu faktycznego gruntów — co zmniejszy obciążenie finansowe dla samych rolników.

Co to oznacza dla rolników z terenów popowodziowych?

Dla właścicieli gruntów zniszczonych przez powódź z września 2024 roku to rozwiązanie otwiera trzy ścieżki działania. Po pierwsze, mogą spróbować odbudować swoją produkcję rolną przy wsparciu finansowym z budżetu państwa. Po drugie, jeśli rekultywacja byłaby zbyt kosztowna, mogą wymienić grunty na inne nieruchomości o równoważnej wartości, co pozwoli im kontynuować działalność rolniczą w innym miejscu. Po trzecie, jeśli wymiana nie będzie możliwa, mogą sprzedać grunty państwu po cenach rynkowych sprzed powodzi.

Dla całego sektora rolnictwa to sygnał, że państwo jest gotowe zaangażować się w odbudowę zniszczonych gospodarstw. Uproszczone procedury i finansowanie z budżetu zmniejszają biurokrację i otwierają realne perspektywy dla rolników, którzy stracili zdolność produkcyjną swoich gruntów. Nowelizacja pokazuje również, że przepisy mają być narzędziem praktycznym, a nie jedynie teoretycznym — starosta będzie wszczynać postępowania z urzędu, bez czekania na inicjatywę samych rolników.